Wonen op daken

De veelheid aan platte daken in Rotterdam biedt mogelijkheden voor een toekomst als duurzame en veerkrachtige stad. Het daklandschap biedt bijzondere kansen om oplossingen te vinden voor de uitdagingen van deze tijd, zoals klimaatverandering, energietransitie, verdichtende steden en de zoektocht naar nieuwe manieren van sociale verbinding.

Een van de uitdagingen die een verdichtende stad met een groeiend inwoneraantal (zoals Rotterdam) heeft, is het bieden van kwalitatief hoogwaardige en betaalbare woonruimte in de binnenstad.

Een van de antwoorden op de klimaatverandering en de energietransitie is de wereldwijde Tiny House Movement. Tiny Houses zijn kleine, volwaardige, vrijstaande woningen van maximaal 50 m2 vloeroppervlak met een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk. Ze zijn vaak eenvoudig verplaatsbaar, want ze staan op een tijdelijke fundering of op wielen. De wens van veel Tiny House-bewoners is om volledig zelfvoorzienend te zijn, zodat er in de vrije natuur gewoond kan worden zonder aansluiting op water, elektriciteit of riolering.

Vaak wordt off the grid wonen geassocieerd met het platteland. De Rotterdamse Dakendagen probeert deze woonvisie echter te vertalen naar een stedelijke situatie. Ook in de stad zijn er mensen die een kleine ecologische voetafdruk wensen, maar zij willen niet vertrekken uit de dynamische omgeving die ze gewend zijn.

Reeds een aantal jaar besteedt de Rotterdamse Dakendagen daarom aandacht aan de mogelijkheid om Tiny Houses op Rotterdamse daken te laten landen.

Inspiratie

In 2016 sprak de Rotterdamse Dakendagen voor het eerst Laurens en Lena van der Wal van Walden Studio. In dat jaar tekenden zij bovenstaande impressie van Tiny Houses in het centrum van Rotterdam. Dit was een enorme inspiratiebron om verder te denken over wonen op daken.

2017: rechttoe rechtaan

In 2017 zijn we met Walden Studio en de Tiny House Academy voor het eerst met het idee van wonen op daken aan de slag gegaan. Gelijk heel praktisch: we hebben een bestaand Tiny House, inclusief bewoners, op een dak vlakbij het Hofplein gehesen.


Wat bleek; de bewoners vonden het geweldig en wilden niet meer weg. De bezoekers van de Dakendagen vonden vooral het Tiny House geweldig en hadden allerhande vragen over het hoe en wat van wonen in zo’n huisje in het algemeen. Dat het huisje op een dak stond leek niemand te bevreemden, maar daardoor ook niet te verwonderen.

Mooi dat het blijkbaar zo voor de hand ligt dat men er snel aan kan wennen. Maar jammer dat het ons nog niet goed lukte om voor het voetlicht te brengen waarom wonen op daken zo revolutionair anders is dan andere vormen van verblijven in de stad.

2018: de verbeelding

In 2018 wilden we onze bezoekers zelf laten ervaren hoe het is om op een dak te slapen.
We hebben zes slaapcabines – ontworpen door kunstenaars en architecten – die een jaar eerder op de Urban Campsite in Amsterdam stonden, op ons hoofddak (het dak van station Hofplein) gezet. Hier kwam het hele festival samen. Op deze manier confronteerden we het merendeel van ons publiek met de mogelijkheid van het wonen/slapen op daken.

 
Er was een maand lang de mogelijkheid om een nachtje in deze Rooftop Urban Sleep Spaces (RUSS, zoals wij ze hebben genoemd) te blijven slapen.
De mensen die bleven slapen waren heel enthousiast en ons publiek vond de objecten heel mooi en ‘interessant’. Maar ze zagen het toch vooral als kunstobjecten, als rariteitenkabinetjes.
Dit project deden we samen met Thijs Masthoff van Studio Made By, die de slaapcabines (en meer) nu op de Culture Campsite in Rotterdam West heeft staan.

2018/2019: langdurige dakbewoning

Voor het project met de RUSS-en hadden we een beheerder gevonden: cultureel antropoloog Renée Rooijmans, die een maand lang de gasten welkom heette en verzorgde, en ook zelf in een van de RUSS-en sliep. Dit beviel haar zo goed, dat zij hardop fantaseerde om dit langer te mogen doen. Tegelijkertijd was de Dakendagen in contact met de eigenaar van het Luchtpark Hofbogen (zoals we dit terrein tijdens het festival in 2018 hebben gedoopt). Zij hadden de intentie uitgesproken om er een openbaar park van te maken, maar zaten in hun maag met (de kosten van) beheer.
Wij hebben deze twee partijen bij elkaar gebracht, wat er in heeft geresulteerd dat Renée een jaar lang in een Tiny House (dat wij voor haar er op getakeld hebben) op het Luchtpark heeft gewoond. Zij opende en sloot dagelijks de hekken van het park en hield toezicht.

Renée heeft veel media-aandacht gekregen en het verhaal van het wonen op een dak goed kunnen vertellen. Waarbij het wel zo was dat zij middenin een openbaar park woonde, en ze niet de privacy had die een ‘normaal’ dak met zich mee kan brengen.
Vanuit het besef dat je behalve een huis ook een community nodig hebt om een waardevolle leefomgeving te creëren, is zij gedurende dat jaar het project Dakdorpen gestart met architect (en ontwerper van het eerste Nederlandse ‘Tiny House’) Laurens van der Wal van Walden Studio. Haar ervaringen zijn te lezen op haar blog en zij heeft deze gedeeld met het internationale publiek van onze Kennisdag.

2019: Dakdorpen testsite en glazen kassen

Dakdorpen is op zoek gegaan naar een testsite. Dit is het dak van gebouw De Kroon geworden. Tijdens de Rotterdamse Dakendagen 2019 is Dakdorpen daar van start gegaan. Ze hebben tijdens het festival houten skeletten van huizen gebouwd, die ze makkelijk over het dak konden verplaatsen en zo verschillende configuraties van een dakdorp konden testen. Ook hebben we daar een glazen huisje (een kas) geplaatst waarin geslapen kon worden, wat de basis van de testsite vormde.

Een zelfde glazen huis hebben we op het groendak van het Thornico Building aan de Westblaak geplaatst. Deze groene omgeving gaf weer een heel andere context.

Beide locaties waren bedoeld om in te slapen. Het beeld van de kas op het Thornico Building heeft op een nieuwe manier de verbeelding geprikkeld rondom het idee van wonen op daken. En op de testsite op gebouw De Kroon heeft Dakdorpen het verhaal van wonen op daken goed aan de bezoekers van het festival kunnen uitleggen.

2020: concrete stappen

In 2020 zal Dakdorpen haar testsite op de Kroon verder in gaan vullen. Zij hebben subsidie gekregen om dit te gaan doen en hun voortgang kun je hier volgen. Tijdens ons festival in 2020 zullen Dakdorpen en de Rotterdamse Dakendagen de handen wederom ineenslaan en kan de testsite bezocht worden. Ook staan er dan weer tiny houses op daken in het centrum.